Sürü Dron Çağı: Gökyüzünde Ortak Akıl ve STM’nin Milli Sürü Zekâsı Yolculuğu

1. Sürü Dron Sistemi Nedir?

Basit tanımıyla sürü dron sistemi; birden fazla insansız hava aracının ortak görev bilinciyle koordineli çalışmasını ifade eder. Ancak bu koordinasyon oldukça gelişmiş teknik altyapılar gerektirir. Bir sürü sisteminde dronların:

• Birbirleri ile doğru mesafede bulunarak hareket edebilmesi,
• Aynı operasyonel hedef için çalışabilmeleri,
• Görevleri etkili bir şekilde aralarında dağıtabilmesi,
• Çevresel değişikliklere hızlı şekilde uyum sağlayabilmesi beklenir.

Bu yeteneklerin temelinde “sürü zekâsı” (swarm intelligence) konsepti vardır. Bu konsept, her unsurun bireysel veri ve kararlarını kullanırken aynı zamanda tüm sistemin davranışına katkıda bulunduğu dağıtık bir akıl yapısını temsil eder.

Sürü sistemleri iki ana mimariye dayanır:

• Merkezi yapılar: Kararlar tek bir merkezden çıkar. Merkezin devre dışı kalması tüm sistemi etkiler.
• Dağıtık yapılar: Her unsur kendi durumunu analiz ederek karar verebilir. Tek hata noktası yoktur.

STM sürü zekasında dağıtık mimari gözetilmiştir; bu sayede sistem, görev sırasında bireysel dron kayıplarını tolere edebilir, değişen ortam koşullarına dinamik ve gerçek zamanlı tepki verebilir.

B.Neden Sürü Dron Teknolojisi?

Sürü dron teknolojisine yönelimin arkasında birkaç temel faktör bulunuyor:

• Operasyonel Verimlilik: Birden fazla dron, tek bir platformun ulaşamayacağı hız ve kapsama alanına erişebilir.
• Dayanıklılık: Dağıtık yapı, sistemin belirli kayıplara rağmen görevini sürdürebilmesini sağlar.
• Uyarlanabilirlik: Sürü, gerçek zamanlı kararlarla tehditlere ve ortam koşullarına hızlı tepki verir.
• Kapsam genişliği: Farklı sensörlere sahip dronlar, sahadan daha kapsamlı veri toplanmasına imkân tanır. Bu sayede elde edilen heterojen sürüler görevin kapsamını genişletir.

Bu özellikler, hem askerî kullanımlarda hem de afet yönetimi, arama-kurtarma, keşif, sınır güvenliği gibi alanlarda sürü dronları önemli bir çözüm hâline getiriyor.

D.STM’nin Sürü Drone Yaklaşımı

STM, sürü dron kabiliyetlerini yalnızca yazılım geliştirme düzeyinde değil; platform entegrasyonu, haberleşme altyapısı, seyrüsefer çözümleri ve elektronik harp dayanımı gibi pek çok bileşeni içeren bütüncül bir yaklaşımla geliştiriyor[1].

D.1. Yapay Zekâ Tabanlı Nesne Tespiti

STM sürü dron sistemi:

• İnsan/araç ayrımı,
• Hedef tespiti,
• Hedef takibi gibi işlevleri derin öğrenme tabanlı görüntü işleme teknikleriyle yerine getirir. Bu sayede operatör, taranan alanı tek tek incelemek zorunda kalmaz; sistem potansiyel hedefleri bildirerek durumsal farkındalığı artırır.

D.2. Sürüye Katılım ve Ayrılma

Görev sırasında sisteme yeni sürü elemanı eklenebilir veya mevcut bir eleman çıkarılabilir. Sürü yapısı, bu değişikliklere gerçek  

Sürü sistemleri genel olarak iki farklı yapıda ele alınır: “homojen” ve “heterojen” sürü.

[1] https://www.stm.com.tr/tr/suru-dron-operasyonu-projesi

D.2.1.Homojen Sürü

Homojen sürü, aynı tip ve aynı görev kabiliyetine sahip dronlardan oluşur. Bu yapı özellikle:

• Formasyon çalışmaları,
• Otonom uçuş testleri,
• Sürü içi koordinasyon algoritmaları,
• Sürü bütünlüğünün korunması,
• Sürü bölünmesi ve yeniden birleşme gibi temel sürü fonksiyonlarının test edilmesinde ideal bir ortam sunar. Bu fonksiyonlar heterojen sürülerde de bulunmaktadır.

STM’nin gerçekleştirdiği 6’lı veya 12’li KARGU sürü uçuşları, homojen sürüye en net örneklerden biridir. Bu yapı, sistemin kararlılığını ve temel sürü davranışlarının çoklu platformlar arasında tutarlı şekilde uygulanabilirliğini göstermesi açısından önemlidir.

D.2.2.Heterojen Sürü

Heterojen sürüde ise farklı tipte, farklı görevlere sahip dronlar birlikte görev icra eder.

Örneğin:

• TOGAN gibi keşif/gözetleme İHA’ları
• KARGU gibi vurucu İHA’lar aynı sürü içinde koordineli şekilde çalışması buna örnek gösterilebilir.

Bu yapı, sahada çok daha yüksek esneklik ve görev etkinliği sağlar. Örneğin TOGAN’ın tespit ettiği bir hedefin bilgisi sürü içinde paylaşılabilir ve operatör uygun KARGU’yu hedefe yönlendirebilir. Farklı harp başlıklarına sahip KARGU’ların aynı sürü içinde yer alması da heterojen sürü kabiliyetinin bir başka örneğidir[1].

[1] https://www.stm.com.tr/tr/suru-teknolojileri

F. Platform Entegrasyonları ve Uygulama Alanları

STMDENGİZ WECDIS ve ECDIS sistemleri bugün:

• “İSTİF” Sınıfı Fırkateyn Projesi (TCG İSTANBUL ve diğer 7 Fırkateyn)
• Milli Hücumbot Projesi (1. Gemi)
• Yeni Tip Mayın Avlama Gemisi (Y-MAG)
• Ukrayna Korvet Projesi
• AGOSTA 90B Denizaltı Modernizasyonu
• TCG SAVARONA modernizasyonu,

gibi kritik projelere entegre edilmiş/edilmektedir.

Bu uygulamalar, sistemin farklı boyuttaki askeri ve ticari platformlarda ölçeklenebilir bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.

D.3. Satürasyon Saldırısı Kabiliyeti

Sürü yapısının en önemli operasyonel avantajlarından biri, çok sayıda dronun aynı anda ve koordineli biçimde hedef bölgesine yönlendirilebilmesidir. Bu kabiliyet, askeri literatürde satürasyon saldırısı olarak tanımlanır.

Satürasyon saldırısının temel amacı, savunma sistemlerini “hedef doygunluğuna” ulaştırmaktır. Yani savunma sistemleri aynı anda gelen çok sayıda unsurla baş edemediğinde:

• Algılama,
• Takip,
• Angajman kapasiteleri sınırlanır veya etkisiz hâle gelir.

Sürü dronlarda bu etki şu şekilde ortaya çıkar:

• Birden fazla dron aynı anda farklı açılardan yaklaşabilir.
• Tehdit yoğunluğu savunma sensörleri üzerinde baskı oluşturur.
• Savunma sistemi bir hedefi etkisiz kılsa bile sürüdeki diğer unsurlar hedefe ulaşabilir.
• Saldırı tek bir platforma bağlı olmadığı ve sistemin tek hata noktası (“single point of failure”) olmamasından dolayı sistem kayıplara karşı daha dayanıklıdır.

STM’nin homojen ve heterojen sürü mimarileri, satürasyon etkisinin kontrollü ve operatör yönlendirmeli biçimde uygulanabilmesi için gerekli iletişim ve koordinasyon altyapısına sahiptir[1].

D.4. Elektronik Harp Direnci

Dronların otonom uçuş, konumlama ve görev icrası süreçlerinde GNSS (“Küresel Seyrüsefer Uydu Sistemleri”) kritik bir rol oynar. Hem konum doğruluğunun hem de rota takibinin büyük ölçüde GNSS’e dayanması, özellikle sürü yapılarında hassas koordinasyonun sağlanması için hayati önem taşır. Bu nedenle GNSS sistemine yönelik tehditler, sürü dronların operasyonel etkinliğini doğrudan etkiler.

Sürü dronların operasyonel etkinliğini etkileyen en önemli faktörlerden biri, elektronik harp (“EH”) tehditleridir. EH saldırıları genellikle:

• GNSS sinyallerini karıştırma (“jamming”),
• GNSS sinyallerini yanıltma (“spoofing”),
• İletişim bağlantısını kesme amaçlarıyla uygulanır.

STM, sürü sistemlerinin bu tür tehditlere karşı dayanıklılığını artırmak için iki ana teknoloji kullanmaktadır:

D.5.CRPA Destekli Anti-Jam Seyrüsefer

CRPA (“Controlled Reception Pattern Antenna/Kontrollü Alım Desenli Anten”) anten teknolojisi, GNSS sinyalinin bozulduğu ortamlarda dronun daha sağlıklı sinyal almasını sağlar. Bu sayede:

• Seyrüseferde hata payı azalır,
• GNSS karıştırma girişimlerine karşı direnç artar,
• Sürü içindeki platformlar daha tutarlı konum bilgisi paylaşabilir.

CRPA özellikle sürü uçuşlarında kritik öneme sahiptir; çünkü çarpışma önleme, formasyon koruma ve rota takibi büyük ölçüde doğru konum bilgisine dayanır.

D.6. KERKES ile GNSS Bağımsız Seyrüsefer

STM’nin geliştirdiği KERKES teknolojisi, GNSS’in tamamen kullanılamadığı durumlarda devreye giren bir görüntü destekli otonom seyrüsefer çözümüdür. Görüntü tabanlı haritalama ve ataletsel sensör verilerinin birleştirilmesiyle dronun yönünü ve konumunu tahmin etmesini sağlar.

Bu sayede:

• GNSS’in devre dışı bırakıldığı elektronik harp ortamlarında bile uçuş sürekliliği korunur,
• Sürü içindeki diğer dronlarla koordinasyon bozulmaz,
• Görev kesintiye uğramadan devam edebilir.

EH dayanımı, sürü dronların gerçek sahada kullanılabilirliğinin en kritik göstergelerinden biridir. STM’nin CRPA ve KERKES entegrasyonu bu alanda önemli bir güvenlik katmanı sağlar.

[1] https://www.stm.com.tr/tr/haberler/vurucu-iha-kargulardan-suru-operasyonu

D.7. SEAD ve DEAD Konseptlerinde Heterojen Sürü Dron Kullanımı

Modern harekât ortamlarında yüksek yoğunluklu hava savunma ağlarının baskılanması ve imhası, sürü dronların heterojen kapasitesi sayesinde daha esnek, maliyet etkin ve hızlı uygulanabilir hâle gelmiştir. Heterojen sürü mimarisi, farklı görev yeteneklerine sahip dron tiplerinin tek bir sürü zekâsı altında koordineli çalışmasını sağlar. Bu sayede SEAD (Düşman Hava Savunmasının Baskılanması) ve DEAD (Düşman Hava Savunmasının İmhası) görevlerinde çok katmanlı ve adaptif bir operasyon uygulanabilir.

Bu konseptte sürü; farklı arayıcı başlıklar, sensör setleri ve harp başlıklarıyla donatılmış çeşitli dronlardan oluşur ve tespit, karıştırma–yanıltma ile imha görevlerini koordineli şekilde paylaşır.

• Radar ve jammer arayıcı başlık taşıyan tespit dronları:

Düşman radar yayınlarını ve jammer faaliyetlerini algılayarak hava savunma unsurlarının konumlarını tespit eder.

• Radar köreltici ve yanıltıcı başlık taşıyan elektronik taarruz dronları:

Tespit edilen hava savunma unsurlarını karıştırır, yanıltır, radarlarını geçici süreyle kullanılamaz hâle getirir veya yanlış hedefler üretir.

• Farklı türde harp başlığı taşıyan vurucu dronlar:

Karıştırma ve aldatmanın ardından, taşıdığı harp başlığı ve hedef türüne göre görevlendirilen dronlar kritik hava savunma noktalarına hassas saldırı gerçekleştirir.

Sonuç olarak, STM’nin heterojen sürü dron mimarisi, SEAD/DEAD görevlerinde hem elektronik harp üstünlüğü hem de kinetik etkiyi bir arada sunarak modern taarruz operasyonlarında da stratejik bir güç çarpanı oluşturacaktır.

E.Tatbikatlardan Elde Edilen Sonuçlar

STM’nin sürü dron kabiliyeti çeşitli tatbikatlarda test edilerek doğrulandı:

• Ateş Serbest 2025 Tatbikatı[1]: 12 adet KARGU otonom kalkış ve formasyon uçuşu gerçekleştirerek operatör komutuyla sürü saldırısı icra etti.
• IDEF 2025 sırasında yayımlanan test görüntüleri: Hedef türüne göre ayrılarak eş zamanlı görev icrası gösterildi.
• 2023 Haydar Aliyev Tatbikatı[2]: 6’lı KARGU sürüsü otonom görev uçuşu yaptı.

Bu uygulamalar, sürü dron teknolojisinin konsept aşamasından operatif seviyeye taşındığını ve sahaya yönelik kullanım potansiyelinin yüksek olduğunu ortaya koyuyor.

[1] https://www.stm.com.tr/tr/haberler/ates-serbest-tatbikatinda-suru-drone-operasyonu

[2] https://www.stm.com.tr/tr/haberler/stmnin-suru-ihalari-haydar-aliyev-tatbikatinda-goz-doldurdu

Sürü Teknolojilerinin Stratejik Önemi ve STM’nin Konumlandırması

Sürü dron teknolojileri, insansız sistemlerin geleceğinde önemli bir yer edinmiş durumda. Kolektif hareket ve karar verebilme kabiliyeti, geniş alan farkındalığı, dağıtık yapı sayesinde görev dayanıklılığı ve yapay zekâ tabanlı algılama yetenekleri, bu sistemleri birçok görev profili için uygun hâle getiriyor. Bu özellikler, sürü yapılarını yalnızca saldırı veya savunma konseptleri için değil; keşif, gözetleme, afet yönetimi, kritik tesis güvenliği ve sınır izleme gibi geniş bir yelpazedeki operasyonlar için anlamlı bir çözüm hâline getiriyor.

STM, sürü zekâsı alanındaki çalışmalarını hem akademik literatürden hem de sahadan elde edilen geri bildirimlerden besleyen, uçtan uca entegre bir yaklaşımla sürdürüyor. Geliştirilen mimariler; homojen ve heterojen sürü yapıları, elektronik harp dayanımı, gerçek zamanlı hedef tespiti ve operatör kontrollü angajman prensipleriyle çok yönlü bir sistem ortaya koyuyor. Bu yaklaşım, sürü dronların yalnızca teknik bir konsept değil, aynı zamanda sahada da uygulanabilir ve sürdürülebilir bir kabiliyet hâline gelmesine katkı sağlıyor.

Günümüzde sürü dronlar artık yalnızca bir gelecek vizyonu değil; test edilmiş ve operasyonel olarak doğrulanmış bir kabiliyet olarak karşımıza çıkıyor. STM’nin bu alandaki mühendislik çalışmaları, Türkiye’nin insansız sistemler alanındaki yetkinliğini daha ileri taşımaya yönelik önemli bir adımı temsil ediyor. Önümüzdeki dönemde sürü dron teknolojilerinin, daha yüksek otonomi seviyeleri, gelişmiş sensör entegrasyonları ve farklı platformlarla birlikte çalışabilirlik gibi alanlarda daha da olgunlaşması bekleniyor. Bu gelişmeler, insansız sistemlerin hem savunma hem de sivil kullanım alanlarında daha bütünleşik bir yapıya kavuşmasına imkân sağlayacak.